В феврале цвели подснежники, а в апреле ездили на санях. Интересные факты из наблюдений фенолога Николая Кирпича

Общество

Сёлета мы друкавалі матэрыял пра фенолага Мікалая Мікалаевіча Кірпіча. Аднак “за кадрам” засталося многа цікавых звестак, якія не толькі сведчаць пра перамены, што адбыліся ў прыродзе за паўстагоддзе, але і будуць падказкай ушачанам у паўсядзённым жыцці.
2 лютага 1971 года ва ўрочышчы Маркаўшчына ля Вялікіх Долец назіралася цвіценне пралесак. Зіма гэтага года вызначалася цёплым і вільготным надвор’ем. У такія мяккія перыяды на зімоўку застаюцца некаторыя птушкі, напрыклад, качкі-крыжанкі. Адно з такіх мясцін – ля вёскі Заазер’е, дзе рэчышча ракі Ушачы моцна зарослае, б’е шмат ключоў, таму вада замярзае толькі ў вялікія маразы. А яны бываюць і да 40 градусаў – рэдка, калі на тэрыторыю раёна пранікаюць арктычныя масы. Часцей за ўсё з-за бязветранага надвор’я жывёлай і раслінамі яны пераносяцца лёгка, аднак здараецца гібель вераб’ёў і вялікіх сініц, а ў 1963 годзе вымерзлі ўсе вішні.
18 сакавіка 1962 года выпала шмат снегу, а завея намяла гурбы ўровень з дахамі хат. Такога покрыва не было ўсю зіму. Наогул час устойлівага снегу на Ушаччыне складаў 111-118 дзён. А ў 1968 годзе на санях ездзілі ажно 20 красавіка.
22 сакавіка 1971 года прагрымела навальніца, якая суправаджалася снегам з дажджом. У жніўні 1972 года з вішань амаль поўнасцю апала лістота.
Чаромха зацвітала на 40-46 дзень пасля пачатку “плачу” бяроз і шырокалістнага клёну. 30 красавіка лічылася сярэднегадавой датай прылёту самай галасістай птушкі – салаўя, якая, дарэчы, сёлета на гэты час ужо ва ўсю спявала.
Калі на азёрах ці рэках з’явіліся лісты лілеі – замаразкам канец.
Праз тыдзень пасля чаромхі зацвітае акацыя. Калі яе дружна наведваюць пчолы – значыць будзе дождж: у такі час яна выдзяляе нектар, які прываблівае збіральніц мёду. Разгарам лета лічылася цвіценне ліпы.
5 мая зацвітала бяроза, 11– клён, 18 – ландыш, 17 – чаромха, 19 – вішня, 25 – яблыні. Сяўба яравых у 1972 годзе распачалася 28 красавіка, а на наступны – толькі 10 мая. Ранняе раенне пчол прыпала на 24 мая 1972 года, а позняе – на 27 чэрвеня папярэдняга. Першыя грыбы ў 1964 годзе збіралі 14 чэрвеня, суніцы ў 1971-м – 7, а чарніцы – 28. А вось журавіны выспелі ў 1972-м толькі 30 верасня. Наогул практычна ўсе межавыя з’явы разыходзяцца амаль на месяц. Напрыклад, прылёт жаўрука з 11 сакавіка да 6 красавіка, укус камароў – з 4 па 24 мая.
Максімальная вышыня сонца на тэрыторыі Ушацкага раёна – 58 градусаў, мінімальная, зімой – 10.
Самы ранні снег таўшчынёй 4-5 сантыметраў выпадаў на тэрыторыі раёна 27 верасня 1970 года і праляжаў каля чатырох гадзін.
З птушак толькі сойка рыхтуе на зіму прыпасы: хавае пад мох і кару жалуды і арэхі. А калі не знаходзіць іх – вырастаюць маладыя дубравы.
Дзякуючы шматгадовым назіранням фенолагаў, у тым ліку і М.М.Кірпіча, Рускае геаграфічнае таварыства адзначае істотныя змены ў клімаце. Раней халодныя зімы і позняе наступленне вясны лічылася неспрыяльным для раслін, зараз наадварот – падчас цёплых снежня, студзеня, лютага пачынаецца заўчасная вегетацыя дрэў і кустоў, што з пахаладаннем прыводзіць да абмярзання крон. У адкрытым грунце ў Санкт-Пецярбургу пачалі выжываць трапічныя расліны. Цвіценне вольхі шэрай з 1841 года стала ранейшым на 24 дні. З 1950 па 1979 гады на дзесяць дзён скарацілася працягласць зімы і павялічылася кліматычнае лета.

Падрыхтавала Вольга Караленка.



Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *